گرفتن خسارت به هم خوردن نامزدی چگونه است ؟

۱,۹۱۱
۴
۰
پنج شنبه, ۰۲ آبان ۱۳۹۸ ۲۲:۰۸
در این مقاله پس از بررسی مطالبه خسارات ناشی از بر هم زدن نامزدی در قانون مدنی و شرایط آن یعنی بر هم زدن نامزدی بدون وجود دلیل موجه و جبران خسارات متعارف ناشی از به هم خوردن نامزدی ، در نهایت امکان مطالبه خسارات نامزدی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
گرفتن خسارت به هم خوردن نامزدی چگونه است ؟

گرفتن خسارت به هم خوردن نامزدی چگونه است ؟

به طور کلی نامزدی یا وعده ازدواج را می توان قراردادی دانست که دو نفر به منظور ازدواج در آینده با هم می بندند ؛ با این حال بر اساس ماده 1035 قانون مدنی وعده ازدواج ایجاد علقه زوجیت نمی کند .

بنابر این هر یک از زن و مرد مادام که عقد نکاح جاری نشده است ، می توانند از وصلت مذکور امتناع نموده و طرف دیگر نمی تواند او را مجبور به ازدواج کرده و یا به دلیل امتناع از عقد نکاح ، خسارتی بگیرد .

اما در قانون مدنی سابق امکان مطالبه خسارت نامزدی که به صورت عمدی بر هم خورده مورد پیش بینی قرار گرفته و حکم آن بیان شده بود ؛ اما این قانون اصلاح شده و امکان مطالبه خسارات ناشی از بر هم خوردن نامزدی به شیوه دیگری امکان پذیر خواهد بود .

مطالبه خسارات ناشی از بر هم زدن نامزدی

علاوه بر این که ضمن ماده 1037 قانون مدنی امکان استرداد هدایای دوران نامزدی وجود دارد ، امکان مطالبه خسارات دوران نامزدی یا خسارات ناشی از بر هم زدن نامزدی توسط یکی از نامزدها نیز در ماده 1036 قانون مدنی مورد پیش بینی قرار گرفته بود که بر اساس این ماده : " اگر یکی از نامزدها وصلت منظور را بدون علت موجهی به هم بزند ؛ در حالی که طرف مقابل یا ابوین او یا اشخاص دیگر به اعتماد وقوع ازدواج مغرور شده و مخارجی کرده باشند ، طرفی که وصلت را به هم زده است ،

باید از عهده خسارات وارده بر آید ؛ ولی خسارات مزبور فقط مربوط به مخارج متعارفه خواهد بود " .

بنابراین بر اساس قانون مدنی ، امکان مطالبه خسارات نامزدی برای هر یک از نامزدها ضمن این ماده مورد پیش بینی قرار گرفته بود که البته با وجود شرایط مطالبه خسارات نامزدی مذکور در این ماده ، می توانست مورد مطالبه قرار گیرد .

لذا در ادامه این مقاله شرایط مطالبه خسارات بر هم زدن نامزدی که در این ماده ذکر شده است را مورد بررسی قرار می دهیم که این شرایط عبارتند از بر هم زدن نامزدی بدون وجود دلیل موجه و جبران خسارات متعارف ناشی از به هم خوردن نامزدی .

دوران نامزدی

نامزدی از نظر قانون با عقد نکاح کاملا متفاوت است و به عبارت دیگر مطلقا آثار نکاح را ندارد. نامزدی حاصل خواستگاری مرد و موافقت زن برای ازدواج و توافق آنها برای ازدواج با یکدیگر است.

آنچه باید توجه داشت این که حتی اگر قرارداد مکتوب در خصوص وعده ازدواج و نامزدی نوشته شده باشد و بر سر مسائل مالی مثل مهریه و امثالهم هم توافق شده باشد باز هم این نامزدی و قرارداد الزام آور نیست.

ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی : وعده ازدواج ایجاد علقه زوجیت نمی کند اگرچه تمام یا قسمتی از مهریه که بین طرفین برای موقع ازدواج مقرر گردیده پرداخته شده باشد بنابراین هریک از زن و مرد مادام که عقد نکاح جاری نشده می تواند از وصلت امتناع کند و طرف دیگر نمی تواند به هیچ وجه او را مجبور به ازدواج کرده و یا از جهت صرف امتناع از وصلت مطالبه خسارتی نماید.

پس در هیچ فرضی و به هیچ وجه نمی توان کسی را اجبار به عقد (ازدواج) با دیگری کرد حتی اگر تعهد داده باشد و هزینه های گزاف متحمل شده باشد.

  • حال سوالاصلی این است که اگر کسی نامزدی با دلیل یا بی دلیل موجه بر هم بزند و در این راستا طرف مقابل هزینه هایی کرده باشد آیا این خسارات قابل مطالبه است ؟

آخر ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی مقرر کرده است که به صرف امتناع از وصلت نمی توان مطالبه خسارت کرد. ماده ۱۰۳۶ قانون مدنی هم در مورخ ۱۳۷۰/۱/۸ منسوخ و حذف شد.

این ماده قبلا مقرر می داشت: «اگر یکی از نامزدها وصلت منظور را بدون علت موجهی به هم بزند، در حالی که طرف مقابل با ابوین او یا اشخاص دیگر به اعتماد وقوع ازدواج مغرور شده و مخارجی کرده باشند، طرفی که وصلت را به هم زده است باید از عهده خسارات وارده بر آید ولی خسارات مزبور فقط مربوط به مخارج متعارفه خواهد بود.»

از انتهای ماده ۱۰۳۵ قانون مدنی و حذف ماده ۱۰۳۶ قانون مدنی حقوقدان ها مثل دکتر عبدالحسین شیروی در کتاب حقوق خانواده این چنین استنباط می کنند که به صرف امتناع از ازدواج نمی توان خسارت گرفت ولی اگر اثبات شود به دلایل دیگر خساراتی به طرف مقابل در اثر برهم زدن نامزدی وارد شده است بر طبق قواعد مسئولیت مدنی قابل مطالبه است.

در تایید این نظر می توان به ماده ۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ استناد کرد که نامزدی و خسارات ناشی از آن را در صلاحیت دادگاه خانواده قرار داده است.

  • سوال دیگر این که اگر طرفین توافق کنند که اگر نامزدی توسط یکی از آنها به هم بخورد و از ازدواج امتناع کند بایستی فلان مبلغ خسارت پرداخت کند آیا این خسارت موجه است ؟

از نظر ما این خسارت قراردادی مالی خالی از اشکال است.

  • سوال دیگر این است که اگر عقد نکاح منعقد شود و طرفین با یکی از آنها متحمل هزینه هایی مثل عروسی و عقد و امثالهم شود ولی در عمل زندگی مشترک شروع نشودو کار به طلاق بکشد هزینه های انجام شده قابل وصول است ؟

به نظر ما خیر. مگر این که بر طبق قواعد مسئولیت مدنی اقامه دعوی شود و ورود خساراتی با شرایط مقرر اثبات شود.

قانون پس گرفتن هدایا در نامزدی

قانون مدنى صرفاً وضعیت حقوقى هدایاى قبل از عقد نکاح را روشن نموده و اشاره اى به هدایاى پس از ازدواج نکرده است بدین جهت بایستى ماهیت حقوقى آنها را، تحت سایر عناوین قانونى جست وجو نمود.

قانون مدنیبه ترتیب چنین بیان نموده است که:

ماده ۱۰۳۷ قانون مدنى :«هر یک از نامزدها مى تواند درصورت به هم خوردن وصلت منظور هدایایى را که به طرف دیگر یا ابوین او براى وصلت منظور داده است مطالبه کند اگر عین پس گرفتن هدایای نامزدی موجود نباشد مستحق قیمت هدایایى خواهدبود که عادتاً نگاه داشته مى شود مگر این که آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد.»

۱۰۳۸ قانون مدنى: «مفاد ماده قبل، از حیث رجوع به قیمت درموردى که وصلت منظور در اثر فوت یکى ازنامزدها به هم خورد محسوس نخواهدبود.»

بنابر این دو ماده باید بین هدایائی که عین آنها موجود است و هدایائی که تلف شده است فرق گذاشت.

باتوجه به مواد فوق مى توان دریافت که چنانچه قبل از عقد نکاح از طرف نامزدها یا ابوین آن ها هدایایى به طرف دیگر داده شده است در تمام موارد، قابل مطالبه نیست بلکه تنها تحت شرایطى، طرف اهداکننده حق مطالبه آن هدایا را خواهد داشت.

شرایط استرداد هدایا در نامزدی

وصلت منظور به هم خورده و قرار نباشد ازدواج صورت گیرد. در این صورت هدایایى که هریک از طرفین به طرف دیگر یا ابوین او داده است قابل مطالبه و استرداد خواهد بود.

این هدایا به منظور و در راستاى وصلت طرفین و نه به انگیزه دیگرى تقدیم شده باشد.

چنانچه عین هدایا موجود است عین قابل مطالبه و استرداد است لکن چنانچه عین موجود نیست صرفاً قیمت هدایایى قابل مطالبه است که عادتاً نگاه داشته مى شود مثلاً هدایایى مصرف شدنى که با مصرف عین آن از بین مى رود از شمول این بند خارج است.

هدایا از نوع البسه و عطور از این گونه اند.

قیمت هدایاى نگاه داشتنى که تلف شده اند درصورتى قابل مطالبه است که بدون تقصیر هدیه گیرنده تلف نشده باشد.
به هم خوردن وصلت به جهت فوت یکى از طرفین نباشد.

در خصوص هدایاى پس از عقد نکاح همانطور که بیان گردید مقرراتى تحت عنوان هدایاى پس از عقد نکاح در قانون مدنى و سایر قوانین به چشم نمى خورد لکن به نظر مى رسد تقدیم هدایا از مصادیق هبه است که بدین جهت به بررسى مقررات قانون مدنى راجع به هبه پرداخته تا موضوع هدایاى پس از عقد نکاح نیز روشن گردد.

ماده ۸۰۳ قانون مدنی بیان نموده است «بعد از قبض نیز واهب مى تواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند مگر درموارد ذیل:

  1. در صورتى که متهب ، پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد .
  2. در صورتى که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد.
  3. در صورتى که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده و یا متعلق حق غیر واقع شود ، خواه قهراً مثل اینکه متهب به واسطه فلس، مهجور شود خواه اختیاراً مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود .
  4. در صورتى که در عین موهوبه تغییرى حاصل شود .

مرور زمان دعوای ناشی از بهم خوردن نامزدی

طبق ماده 1039 قانون مدنی :« مدت مرور زمان دعوای ناشی از بهم خوردن وصلت منظور دو سال است و از تاریخ بهم خوردن آن محسوب میشود.»

لکن با توجه به این که در فقه اسلامی مرور زمان شناخته نشده، ماده 1039 قانون مدنی که در فوق به آن اشاره شد در اصلاحات اخیر حذف گردیده است.

وجود مرور زمان برای جلوگیری از تجدید خاطرات تلخ بهم خوردن وعده ازدواج و فراموش کردن گذشته و جلوگیری از سوء استفاده بعد از سال ها که طرفین زندگی جدیدی را شرو ع کرده اند مفید به نظر می رسد.

به علاوه بعضی از حقوق اگر فورا مورد استفاده قرار نگیرد در شرع ساقط می شود. تشخیص دعوای مرور زمان نامزدی و موارد دیگر با قانون گذار یا مجمع تشخیص مصلت است و با حذف این ماده نمیتوان در حقوق موضوعه فعلی قائل به مرور زمان دعوای مذکور شد.

منبع: کتاب مختصر حقوق خانواده | نویسنده : دکتر سید حسن صفایی، دکتر اسدالله امامی

بیشتر بخوانید:

پس گرفتن هدیه بعد از بهم خوردن نامزدی چه شرایطی دارد ؟

در صورت باکره بودن چه مقدار مهریه به زن تعلق می گیرد ؟


این مطلب چقدر مفید بود ؟
(4 امتیاز , میانگین: 4.5 از 5)  

دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید
hits

آخرین مطالب دلگرم

StatCounter