دستور موقت چیست و چه شرایطی دارد ؟

دستور موقت یا دادرسی فوری چیست ؟
۱,۶۱۳
۴
۰
پنج شنبه, ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۸ ۱۳:۵۰
گاهی پرونده‌هایی وجود دارند كه رسیدگی به آنها فوریت دارد و باید دادگاه فوری به این پرونده‌ها رسیدگی، تصمیم‌گیری و خيلي زود تكليف آنها را مشخص کند. «دادرسی فوری» یا همان «دستور موقت» راهکاری است که قانون برای سرعت عمل در این‌گونه پرونده‌ها در نظر گرفته است.
دستور موقت یا دادرسی فوری چیست ؟

دستور موقت چیست ؟

دستور موقت در اموری صادر می شود که تعیین تکلیف آن ها فوریت دارد، یعنی کارهایی است که باید بدون مهلت، تکلیف آنها مشخص شود. فوریت، امری موضوعی است که تشخیص آن به صلاحدید دادگاهی که به درخواست رسیدگی می‌کند، واگذار شده است. بنابراین، نمی‌توان برای فوریت موضوع، معیار دقیقی بیان نمود و در خصوص هر پرونده، شرایط ممکن است کاملا متفاوت باشد.

دستور موقت یا همان دادرسی فوری دستوری است که دادگاه مبنی بر توقیف مال یا انجام عمل یا منع از امری صادر می‌کند. برای مثال شما زمین خود را برای کشاورزی به دیگری می‌دهید، ولی در حین کشت به دلیل اختلاف در قرارداد اجاره از آبیاری زمین جلوگیری می‌کنید؛ در اینجا کشاورز می‌تواند با درخواست صدور دستور موقت از این ممانعت شما جلوگیری کند. باید به این نکته توجه داشته باشید که دستور موقت هیچ تاثیری در اصل دعوا ندارد؛ بنابراین نباید تصور کنید که اگر دادگاه به نفع شما دستور موقت صادر کرد حتما در دعوای اصلی هم پیروز خواهید شد یا برعکس اگر دستور موقت صادر نکرد به این معناست که در دعوای اصلی حقی نخواهید داشت بلکه شاید قاضی موضوع را فوری تشخیص نداده است تا دستور موقت صادر کند. در واقع قانون در این ‌باره فقط به اموری که احتیاج به تعیین تکلیف فوری دارند اشاره کرده است بدون آن که این موارد را نام ببرد بنابراین تکلیف فوری در هر دعوایی می‌تواند مصداق پیدا کند. هرگاه چند روز حتی چند ساعت تاخیر در رسیدگی سبب ورود خسارت به یکی از اصحاب دعوا شود می‌توان آن‌ را از موارد دادرسی فوری به‌شمار آورد.

separator line

نکات مهم و شرایط دستور موقت

  1. جهت رسیدگی به دستور موقت وجود همه ی شرایط اقامه دعوا از جمله اهلیت، ذی نفعی، ذی سمتی و… لازم و ضروری می باشد.
  2. در اموری که تعیین تکلیف آن فوریت دارد، دادگاه به درخواست ذی نفع این دستور را صادر می نماید.
  3. قرار دستور موقت ممکن است دایر بر توقیف مال یا انجام کار و یا عدم انجام کاری باشد.
  4. به هیچ وجه تاثیری در اصل دعوا نخواهد داشت. چنانچه اصل دعوا در دادگاهی مطرح باشد، مرجع درخواست همان دادگاه خواهد بود و در غیر این صورت مرجع درخواست، دادگاهی می باشد که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد.
  5. اقدامی است که به تبع اصل دعوا می تواند قبل از تقدیم دادخواست یا ضمن دادخواست یا در جریان دادرسی طرح گردد و مستلزم تقدیم درخواست ذینفع می باشد.
  6. دادگاه مکلف است برای جبران خسارت احتمالی که ممکن است از صدور این دستور حاصل شود از خواهان تامین مناسبی اخذ نماید، که این تامین می تواند پول نقد یا مال باشد و تنها متناسب بودن شرط است که تشخیص آن با دادگاه است و به صندوق دادگستری تسلیم یا تادیه می شود.
  7. اجرای آن مستلزم تایید رئیس حوزه قضایی است.

separator line

انواع دستور موقت

اگر هنوز مفهوم دادرسی فوری و مواردی را که می‌توانید تقاضای صدور دستور موقت درخواست را از داگاه بکنید، متوجه نشده‌اید شاید آشنایی با اقسام دادرسی فوری به شما کمک بیشتری کند.

  1. دادرسی فوری ممکن است برای توقیف مال تقاضا شود؛ مثلا شما تولیدکننده‌ای در بازار هستید و با نمونه‌های تقلبی مشابه محصولات خود روبه‌رو می‌شوید. در این صورت نخستین و بهترین اقدامی‌ که می‌توانید انجام دهید، درخواست دستور موقت مبنی بر توقیف محصولات تقلبی یا تقلیدی و نساختن یا نفروختن آن محصولات است.
  2. دستور موقت ممکن است دایر بر انجام عملی باشد؛ مثلا همسایه شما در ملک شما دیواری ساخته است که می‌توانید به دادگاه بروید و درخواست صدور دستور موقت علیه او مبنی بر تخریب دیوار ساخته شده را بدهید.
  3. حالت آخر دستور موقت این است که دایر بر جلوگیری از انجام امری باشد. در مثال قبلی قبل از این که همسایه اقدام به ساخت دیوار در ملک شما کند، می‌توانید دستور موقت بگیرید و او را از ساختن دیوار در ملک خودتان منع کنید.

دستور موقت چه زمانی طرح می‌شود ؟

برای صدور دستور موقت، اصل دعوا باید مطرح شده یا قابل طرح باشد؛ یعنی شما در صورتی می‌توانید صدور دستور موقت را درخواست کنید که اصل دعوا را یا مطرح کرده باشید یا دعوا قابل طرح باشد یعنی بعدا بتوانید آن را طرح کنید.

دستور موقت اقدامی ‌تبعی است؛ یعنی دستور موقت بنا بر مواد 311 و 318 قانون آیین دادرسی مدنی اقدامی ‌است که به تبع اصل دعوا یا پیش از اقامه دعوا یا در ضمن اقامه دعوا یا پس از آن درخواست می‌شود. بنابراین دادرسی فوری و دستور موقت برای رسیدگی فوری به اصل دعوا و صدور حکم فوری تاسیس نشده بلکه اقدامی ‌است که در حاشیه اصل دعوا صورت می‌گیرد. تبعی بودن دستور موقت آثاری دارد از جمله اینکه خواسته دستور موقت باید متفاوت از خواسته دعوا باشد؛ یعنی شما نمی‌توانید خواسته اصلی خودتان را به عنوان خواسته دستور موقت از دادگاه بخواهید.

separator line

دادگاه صالح صدور دستور موقت

دادگاه صالح جهت رسیدگی به درخواست دستور موقت چه دادگاهی است ؟

برای رسیدگی به درخواست دستور موقت دادگاهی صالح است که نسبت به اصل دعوا صالح به رسیدگی باشد مگر این که موضوع درخواست خارج از حوزه دادگاه باشد که در این صورت درخواست از دادگاهی خواهد شد که موضوع دستور در حوزه آن دادگاه واقع است، اگر چه صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را نداشته باشد. البته مشروط بر این که صلاحیت ذاتی رعایت شود. به طور مثال چنانچه اصل دعوا در دادگاه انقلاب رسیدگی شود و در محل، دادگاه انقلاب نباشد، نمی توان از دادگاه عمومی درخواست دستور نمود.

دستور موقت یا همان دادرسی فوری دستوری است که دادگاه مبنی بر توقیف مال یا انجام عمل یا منع از امری صادر می‌کند. باید به این نکته توجه داشته باشید که دستور موقت هیچ تاثیری در اصل دعوا ندارد؛ بنابراین نباید تصور کنید که اگر دادگاه به نفع شما دستور موقت صادر کرد حتما در دعوای اصلی هم پیروز خواهید شد یا برعکس اگر دستور موقت صادر نکرد به این معناست که در دعوای اصلی حقی نخواهید داشت بلکه شاید قاضی موضوع را فوریی تشخیص نداده است تا دستور موقت صادر کند.

دادرسی فوری و دستور موقت برای رسیدگی فوری به اصل دعوا و صدور حکم فوری تاسیس نشده بلکه اقدامی ‌است که در حاشیه اصل دعوا صورت می‌گیرد. تبعی بودن دستور موقت آثاری دارد از جمله این که خواسته دستور موقت باید متفاوت از خواسته دعوا باشد؛ یعنی شما نمی‌توانید خواسته اصلی خودتان را به عنوان خواسته دستور موقت از دادگاه بخواهید.

تأمین خواسته یکی از تدابیر احتیاطی است که به وسیله آن خواهان عین خواسته یا معادل آن را از اموال خوانده تا پایان دادرسی به حیطه توقیف درآورده از نقل و انتقال آن جلوگیری می کند تا طلب خود را وصول کند.

separator line

اجرای قرار تامین چگونه است ؟

اجرای قرار تامین خواسته در اصطلاح حقوقی بدین معناست که خواهان می‌تواند از همان ابتدا با بازداشت خواسته دعوا، از نقل و انتقال یا جابجا کردن یا مخفی کردن خواسته خود جلوگیری کند تا در صورت صدور حکم علیه خوانده، بتواند خواسته خود را به راحتی به دست بیاورد.

separator line

تفاوت بین دستور موقت و تامین خواسته

تفاوت های عمده ای بین تامین خواسته و دستور موقت وجود دارد که به شرح ذیل است:

  • صدور دستور موقت منوط به احراز فوریت است اما تامین خواسته مستلزم احراز فوریت نیست. (بند ب و ج ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی)
  • صدور دستور موقت منوط به تایید رییس حوزه قضایی است در صورتی که در تامین خواسته تایید رییس حوزه قضایی لازم نیست. (ماده ۱۰۸ و تبصره ۱ ماده ۳۲۵ ق.آ.د.م)
  • قرار دستور موقت به همراه اصل دعوی قابل تجدید نظر می‌باشد در صورتی که تامین خواسته قابل تجدید نظر نیست.(مواد ۱۱۹ و ۳۲۵ ق.آ.د.م)
  • اگر تقاضای دستور موقت قبل از اقامه دعوی باشد متقاضی باید ظرف ۲۰ روز از تاریخ صدور دستور موقت دادخواست خود را تقدیم کند. اما در تامین خواسته قبل از تقدیم دادخواست و اقامه دعوی فرصت فوق الذکر ۱۰ روز از تاریخ صدور می باشد. (مواد ۱۱۲ و ۳۱۸ ق.آ.د.م)
  • در دستور موقت چناچه خواهان محکوم به بی حقی شود خوانده باید ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ رای نهایی مطالبه خسارت را از تامین سپرده شده بنماید در حالیکه این مدت در تامین خواسته ۲۰ روز است. (مواد ۱۲۰ و ۳۲۴ ق.آ.د.م)
  • در تامین خواسته الزاما مال توقیف می‌شود اما موضوع دستور موقت الزاما توقیف مال نیست بلکه عمل یا منع از انجام عملی است. (مواد ۱۲۱ و ۳۱۶ ق.آ.د.م)
  • در تامین خواسته بدون خسارت احتمالی نیز صدور قرار ممکن است در حالات پیش بینی شده در قانون (مستند به سند رسمی باشد، اسناد تجاری واخواست شده باشد، در معرض تعدی و تفریط باشد) اما در دستور موقت بدون اخذ و تودیع خسارات احتمالی قرار صادر نمی‌شود. (مواد ۱۱۰ و ۳۱۴۴ ق.آ.د.م)
  • در تامین خواسته دادگاه باید بدون دعوت از خوانده به درخواست رسیدگی کند و پس از تایید بعد از ابلاغ فورا اجرا می‌شود. ولی در دستور اصل بر این است که برای احراز و تشخیص مورد دستور موقت خوانده دعوت می‌شود و اجرای آن نیز پس از ابلاغ امکان پذیر است. (مواد ۱۱۵ و ۳۱۹۹ ق.آ.د.م)

separator line

سوالات کاربردی در مورد دستور موقت

سوال: آیا قرار دستور موقت قبل از اجرا، ابلاغ می شود ؟

جواب: اصل بر این است که قرار دستور موقت به خوانده ابلاغ و سپس اجرا شود، اما در مواردی که ابلاغ فوری امکان نداشته باشد و با توجه به فوریت موضوع، دادگاه می تواند ابتدا دستور را اجرا و سپس ابلاغ شود. اصل بر این است که قرار دستور موقت به خوانده ابلاغ و سپس اجرا شود، اما در مواردی که ابلاغ فوری امکان نداشته باشد و با توجه به فوریت موضوع، دادگاه می تواند ابتدا دستور را اجرا و سپس ابلاغ شود.

سوال: هزینه دادرسی دستور موقت چه میزان است ؟

جواب: رسیدگی به درخواست دستور موقت مستلزم پرداخت هزینه دادرسی معادل ۰۰۰/۰۰۰/ ۱ ریال است.

سوال: آیا قرار دستور موقت قابلیت اعتراض دارد ؟

جواب: قبول یا رد درخواست قابل اعتراض، قابل فرجام خواهی و اعاده دادرسی نمی باشد و همچنین مستقلا قابل تجدیدنظر نیست، اما می توان ضمن تقاضای تجدیدنظر به اصل رای، نسبت به این دستور نیز تجدیدنظر خواهی نمود.

سوال: هزینه دادرسی دستور موقت چه میزان است ؟

جواب: رسیدگی به درخواست دستور موقت مستلزم پرداخت هزینه دادرسی معادل ۰۰۰/۰۰۰/ ۱ ریال است.

سوال: آیا قرار دستور موقت قابلیت اعتراض دارد ؟

جواب: قبول یا رد درخواست قابل اعتراض، قابل فرجام خواهی و اعاده دادرسی نمی باشد و همچنین مستقلا قابل تجدیدنظر نیست، اما می توان ضمن تقاضای تجدیدنظر به اصل رای، نسبت به این دستور نیز تجدیدنظر خواهی نمود.

بیشتر بخوانید:

ابلاغیه چیست ؟ احکام ابلاغیه چه می باشد ؟

دادگاه بدوی چیست ؟ آیا رای بدوی قابل اعتراض است ؟


این مطلب چقدر مفید بود ؟
(4 امتیاز , میانگین: 5.0 از 5)  
  • برچسب ها:
  • دستور موقت چیست
  • دستور موقت
  • ابلاغ دستور موقت
  • صدور دستور موقت

دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

آخرین مطالب دلگرم

StatCounter