استرداد (بازگرداندن) جهیزیه از راه قانونی چگونه است ؟

۱,۲۳۶
۶
۰
چهارشنبه, ۱۵ اسفند ۱۳۹۷ ۱۷:۱۹
از نظر شرعی و قانونی، مرد موظف به تامین لوازم و وسایل زندگی مشترک می باشد و زن در این خصوص هیچ گونه مسئولیتی نداشته و لذا وسایلی که در شروع زندگی به عنوان جهیزیه با خود به خانه ی شوهر می آورد متعلق به او بوده و هر زمان که بخواهد می تواند آن ها را از منزل خارج کند.
استرداد (بازگرداندن) جهیزیه از راه قانونی چگونه است ؟

جهیزیه چیست ؟

اموالی که بر طبق رسوم قدیم زن به خانه شوهر می‌آورد، تحت عنوان جهیزیه شناخته می‌شود.

اصولا زن نیز مانند مرد می‌تواند در اموال خود هر تصرفی انجام دهد و در واقع در مسایل مالی خود استقلال تام دارد.

جهیزیه مجموعه اموال منقولی است برای استعمال یا تزئین زندگی مشترک که از سوی زن به منزل شوهر آورده می شود. آوردن جهیزیه در بیشتر مناطق ایران رسم کهنی است که عرف هر منطقه، شهر یا قوم نقش به سزایی در شناخت آن دارد.

جای آن است که بگویم هیچ اجباری در دادن جهیزیه وجود ندارد. این تنها رسوم عادی است که خانواده دختر به آن احترام میگذارند و وسایل زندگی را آماده میکنند. این در حالی است که خود قانون مدنی به صراحت بیان کرده است که فراهم کردن وسایل زندگی که در زبان عامیانه به آن جهیزیه گفته میشود از وظایف مرد است.

ماده 1107 قانون مدنی نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن ‌از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت ‌عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض.»

اموال و وسایلی را که شوهر در طول زندگی مشترک خریداری می کند حتی آن چه را که در خرابی یا استهلاک جهیزیه زن خریداری می کند، جزء جهیزیه نیست. جهیزیه همان است که در شروع زندگی مشترک زن به خانه شوهر آورده است و اگر در طول زمان این وسایل خراب یا مستهلک شوند، شوهر مسئولیتی و تکلیفی برای پرداخت وجه آن یا دادن جایگزین ندارد. بنابراین اگر سالیانی از زندگی گذشته باشد بدیهی است که بعضی از وسایل منزل مستهلک و یا بعضا خراب می شوند. زن اگر بخواهد این زمان دادخواست استرداد جهیزیه بدهد فقط آن چه باقی مانده را می تواند مسترد نماید.

سیاهه جهیزیه چیست ؟

اگر زن جزئیات اموال مربوط به جهیزیه خود را در سیاهه‌ای یادداشت کند به این نوشته اصطلاحا سیاهه جهیزیه گفته می‌شود. سیاهه جهیزیه تهیه‌ شده توسط زن باید به امضای مرد برسد.

امضای مرد به سیاهه جهیزیه اعتبار می‌دهد، اما در صورتی که اثر انگشت شوهر نیز در سیاهه اموال زن درج شود، این موضوع اعتبار این سند عادی را بیشتر خواهد کرد.

در سیاهه اموال زن ذکر می‌شود که به عنوان مثال یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق گاز و نظایر آن به عنوان جهیزیه تهیه شده است.

آیا جهیزیه به ارث میرسد ؟

همسران در مسائل مالی خود استقلال دارند. به همین دلیل جهیزیه نیز مالی است که متعلق به زن است و اگر زمانی زن فوت کند، اموالی که از او به جا می ماند به میزان سهم الارث به وراث تعلق می گیرد.

جهیزیه نیز به چنین سرنوشتی دچار می‌شود. اگر مرد و زن فرزند داشته باشند، یک چهارم اموال به مرد، ارث می رسد و اگر صاحب فرزندی نباشند، یک دوم اموال به مرد به ارث رسیده و بقیه اموال میان فرزندان تقسیم می شود.

استرداد جهیزیه قبل از طلاق

فراهم کردن اموالی که برای زندگی مشترک با عنوان جهیزیه شناخته میشود، مطابق قانون بر عهده مرد است و مطابق عرف بر عهده زن می باشد.

زن میتواند از خریدن جهیزیه خودداری کند. وظیفه مرد است که لوازم منزل مشترک را تهیه کند. یعنی مرد قانونا نمیتواند زن خود را مجبور کند که جهیزیه خریداری کند.

اگر زن جهیزیه خریداری کرده باشد، میتواند در زمان زندگی مشترک نیز برای استرداد جهیزیه و یا پس گرفتن آن از شوهر خود اقدام کند.

استرداد جهیزیه در طلاق از طرف مرد

مرد در هر زمانی میتواند برای طلاق زن اقدام کند.

اگر وسایل منزل مشترک که با عنوان جهیزیه شناخته میشود، متعلق به زن باشد، زمانیکه مرد میخواهد زن را طلاق بدهد، زن میتواند دادخواست استرداد جهیزیه بدهد و تمام وسایلی را که خریداری کرده است و در خانه مرد به صورت امانت میباشد را از او بگیرد.

استرداد جهیزیه در طلاق از طرف زن

زن برای طلاق باید دلیل قانونی و یکی از شرطهای 12 گانه در سند ازدواج را داشته باشد.

زمانیکه زن میخواهد از شوهر خود طلاق بگیرد، میتواند دادخواست استرداد جهیزیه داده و مطابق با سیاهه جهیزیه، تمام وسایلی را که خریداری کرده است را از شوهر خود بگیرد.

استرداد جهیزیه هم میتواند قبل از طلاق و هم بعد از طلاق از مرد انجام شود.

استرداد جهیزیه در طلاق توافقی

زن میتواند جهیزیه ای که به خانه شوهر می آورد را در لیستی نوشته و آن را نزد خود نگه دارد که این لیست جهیزیه، سیاهه جهیزیه نامیده میشود. سیاهه جهیزیه زمانی اعتبار دارد که شوهر آن را امضا کرده باشد.

در طلاق توافقی زن و مرد باید در خصوص جهیزیه ای که زن به خانه آورده است توافق کنند و معمولا زن جهیزیه خود را با خود میبرد.

اگر هم زن و مرد توافقی در خصوص جهیزیه نکنند زن میتواند با استناد به سیاهه برای گرفتن جهیزیه خود اقدام کند.

مراحل استرداد جهیزیه

اگر تصمیم خود را برای استرداد جهیزیه گرفته اید میتوانید به یکی از شیوه های زیر برای گرفتن جهیزیه اقدام کنید.

  1. شما میتوانید خودتان برای استرداد جهیزیه به شورای حل اختلاف مراجعه کنید.
  2. شما میتوانید برای اطلاع از چگونگی استرداد جهیزیه با وکیل استرداد جهیزیه به صورت تلفنی گفتگو کنید تا شما را برای مراجعه به شورای حل اختلاف راهنمایی کند.
  3. شما باید برای استرداد جهیزیه، دادخواست تنظیم کنید که در صورت نیاز و نداشتن اطلاعات کافی میتوانید برای تنظیم دادخواست با وکیل استرداد جهیزیه مشورت کنید.
  4. شما میتوانید برای استرداد جهیزیه در کمترین زمان و بدون حضور خود در شورای حل اختلاف، با وکیل استرداد جهیزیه و با تجربه به صورت حضوری مشورت کنید و در صورت نیاز وکیل بگیرید و بعد از مشخص شدن وسایل جهیزیه، به وکیل وکالت بدهید که این کار را به جای شما انجام دهد.

مدارک استرداد جهیزیه

اگر برای استرداد جهیزیه قصد داشته باشید که وکیل بگیرید باید مدارک زیر را به وکیل تحویل بدهید.

برای استرداد جهیزیه به مدارم ذیل نیاز است :

  1. اصل سند ازدواج
  2. اصل شناسنامه زن
  3. اصل کارت ملی زن
  4. سیاهه جهیزیه معتبر

در صورت نبود اصل سند ازدواج باید کپی آن را از دفترخانه ای که عقد کرده اید دریافت کنید.

بردن جهیزیه بدون اجازه شوهر

بر طبق آن چه گفته شد زن مالک جهیزیه است و با توجه به این که وظیفه قانونی برای آوردن یا نگه داشتن جهیزیه ندارد می تواند هر موقع که بخواهد آن را مسترد نماید و نیازی به اجازه شوهر نیست فقط توجه داشته باشید اگر تمایل به این کار داشتید، فقط آن چه در لیست جهیزیه شما است و آن را خریداری کرده اید، بدون اجازه شوهر از خانه خارج کنید.

تجربه نشان می دهد که اکثر قریب به اتفاق شکایت های سرقت که مرد از زن در مورد بردن اثاثیه منزل می کند به دلیل نبود عنصر معنوی جرم و یا عنصر معنوی (سوء نیت) به نتیجه مطلوب مرد نمی رسد.

توصیه می کنیم اگر بدون مجوز دادگاه می خواهید جهیزیه را مسترد نمایید بهتر است چند نفر از همسایگان را شاهد بگیرید که چه اقلامی و وسایلی را از منزل خارج می کنید.

آیا میتوان در شرایطی که مرد جهیزیه را تصاحب کرده است، به جرم خیانت در امانت از او شکایت کرد ؟

به این پرسش به دو گونه باید پاسخ داد؛

اگر به صورت خشک به قوانین نگاه شود، می‌توان زوج را مشمول این جرم دانست. این در حالی است که اگر از دید عرفی به موضوع نگاه کرده و قواعد شراکت را در خصوص جهیزیه‌ای که زن به منزل شوهر می‌برد، جاری بدانیم، نمی‌توان پاسخ قاطعی به این پرسش داد.

دیوان عالی کشور در آرای خود احکام متفاوتی در این مورد صادر کرده و در برخی موارد شریک را مشمول این جرم دانسته است و در مواردی نیز خیر !

به نظر می‌رسد که نمی‌توان زوج را به جرم خیانت در امانت محکوم کرد. حتی اگر به نقص یا تلف اموال جهیزیه اقدام کرده باشد. چرا که جرم خیانت در امانت مختص به اعمالی است که در آن استرداد اموال پیش‌بینی شده باشد. در حالی که در خصوص جهیزیه به نظر می‌رسد باید توافقی میان صاحب مال یعنی زوجه و امین یعنی زوج مبنی بر استرداد جهیزیه، چه به صورت صریح و چه به صورت ضمنی وجود داشته باشد و چون ذات عقد ازدواج مبنی بر تفاهم و توافق برای ادامه زندگی مشترک است، بعید به نظر می‌رسد در حین عقد ازدواج و شروع زندگی مشترک زوجه استرداد جهیزیه را شرط کرده باشد.

در زمانی که زوجه جهیزیه را به منزل مشترک می‌آورد، چون هدف ادامه زندگی است هیچ پیش‌ زمینه‌ای برای استرداد جهیزیه وجود ندارد، در نتیجه چون جرم خیانت در امانت مختص به اعمالی است که استرداد در آن ها شرط است، بعید به نظر می‌رسد زوج را بتوان به این جرم محکوم کرد. به معنای واضح‌ تر شرط استرداد جهیزیه باید وجود داشته باشد و اگر نباشد، جرم صورت نپذیرفته است؛ بنابراین از آن جایی که در زمان ازدواج شرط استرداد جهزیه وجود ندارد، این جرم صورت نمی‌پذیرد.

در ماده ۶۷۴ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی مقرر شده است که « هرگاه اموال منقول یا غیر‌منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته، چک، قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده باشد که اشیا مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیا نزد او بوده است، آن ها را به ضرر مالکان یا متصرفان آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود کند به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد

بر اساس این ماده که رکن قانونی جرم خیانت در امانت است، می‌توان گفت که رکن مادی این جرم، استعمال، تصاحب، اتلاف یا مفقودی اموال مزبور است.

ماده ۶۱۷ قانون مدنی نیز در خصوص عقد ودیعه این‌گونه بیان کرده است که :« امین نمی‌تواند غیر از جهت حفاظت، تصرفی در ودیعه کند یا به نحوی از انحاء از آن منتفع گردد مگر با اجازه صریح یا ضمنی امانت‌گذار و در غیر این صورت ضامن است.»

در نتیجه زمانی که زوجه، زوج را از استفاده ممنوع می‌کند، هرگونه استفاده‌ای از آن استعمال محسوب می‌شود. البته شرایط سوءنیت او در این ماده باید لحاظ شده و مورد توجه قرار گیرد.

تعقیب شوهر (مرد) به جرم خیانت در امانت

در شرایطی میتوان این جرم را بر زوج وارد کرد که زوجین طلاق گرفته‌اند یا در شرایطی جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند یا به هر طریقی زوجه، زوج را ممنوع از تصاحب، تلف و استعمال کرده و زوجه جهیزیه را تحویل نگرفته و به زوج اخطار می‌کند که جهیزیه او را پس دهد. حال به وسیله اظهارنامه یا دادخواست استرداد جهیزیه با به صورت شفاهی یا ضمنی یا هر طریق دیگری که در دادگاه ثابت شود.

از زمان آگاهی زوج از خواست و اراده زوجه، شرط استرداد باید از سوی زوج انجام شود و از این زمان زوج امین اموال زوجه محسوب می‌شود و تعدی و تفریط در اینجا مصداق پیدا می‌کند.
در اینجا زوجه به عنوان شاکی باید اثبات کند که از زمانی که به زوج اطلاع داده است، مال در دست زوج امانت بوده و وی در حفظ یا نگهداری این اموال تعدی یا تفریط کرده یا آن که با اقداماتی مثل استعمال، تصاحب، تلف و مفقود کردن آن، موجب ضرر مالک یا زوجه شده و اقدام او در این خصوص با سوء‌نیت همراه بوده که احراز این سوء‌نیت نیز با دادگاه است.

تعقیب شوهر با کدام عنوان مجرمانه ؟

باید دید که آیا فروش جهیزیه توسط شوهر در قانون تحت عنوان خاص جرم‌ انگاری شده است یا ذیل جرایم دیگر مانند سرقت، فروش مال غیر، خیانت در امانت و… قرار می‌گیرد ؟

این موضوع تحت عنوان خاصی جرم‌ انگاری نشده است، قانون مجازات قواعدی کلی را مد نظر داشته و لازم نبوده که در فصل نوزدهم که جرایم بر ضد حقوق و تکالیف خانوادگی است، آن را درج کند و در چنین مواردی باید مصداق عمل زوج را دید که بر کدام جرم صدق می‌کند. ممکن است بنا به شرایط سرقت، فروش مال غیر، خیانت در امانت، تخریب یا جرایم دیگری بر عمل زوج صادق باشد.

از لحاظ حقوقی و صرفا در خصوص استرداد آن در صورت وجود، یا مثل یا قیمت آن در صورتی که در دسترس نباشند باید دادخواستی به دادگاه خانواده محل اقامت مشترک داده شود و اگر عنوان کیفری بر آن صدق کند به دادسرای محلی که جرم در آن واقع شده است شکواییه‌ ای تنظیم و تحویل داده ‌شود.

هزینه دادرسی استرداد جهیزیه چقدر است ؟

هزینه دادرسی استرداد جهیزیه و تمبر قانونی جهت رسیدگی به درخواست زوجه ( زن ) غیر مالی محسوب می شود از این رو هزینه ی اجرای آن با زن خواهد بود.

هزینه های دادرسی عبارتند از :

هزینه برگه هایی که جهت دادخواست کتبی یا شفاهی ( دادخواست بدوی ، اعتراض به حکم غیابی ، وکالتنامه ، تجدید نظر ، فرجام خواهی و اعاده ی دادرسی ) جهت تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده ، استفاده می شود.

هزینه های دیگری نیز جهت دادرسی توسط خواهان پرداخت می شود که در مواد قانونی پیش بینی نشده اند

این هزینه های دادرسی عبارتند از :

  • هزینه ی کارشناسی
  • هزینه ی تحقیقات محلی و معاینه ی محلی
  • حق الوکاله وکیل

با توجه به این که پس از تقدیم دادخواست استرداد جهیزیه به دادگاه در چه مرحله ای از دادرسی زوجه موفق به پس گرفتن جهیزیه شود و این که آیا وکیل گرفته باشد یا نه ، هزینه ی دادرسی استرداد جهیزیه برای هر شخصی متفاوت خواهد بود.

بیشتر بخوانید:

تکلیف جهیزیه زن بعد از طلاق چه میشود ؟

تمکین چیست ؟ الزام به تمکین زوجه و آثار عدم تمکین

تمکین و نشوز چیست؟ نشوز هر یک از زوجین چه اثری دارد؟

ناشزه کیست ؟ حکم زن ناشزه چیست ؟


این مطلب چقدر مفید بود ؟
(6 امتیاز , میانگین: 5.0 از 5)  
ادعوت به همکاری پزشکان

پاسخ به سوالات پزشکی ، مامایی و جنسی شما (توسط پزشک و ماما مجله دلگرم)


دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

آخرین مطالب دلگرم

StatCounter