همه چیز در مورد نرخ تورم، انواع تورم و روش محاسبه تورم

۱,۳۹۲
۰
۰
سه شنبه, ۱۶ بهمن ۱۳۹۷ ۱۵:۴۷

همه چیز در مورد تورم

تا قبل از جنگ جهانی اول تورم به معنای افزایش حجم پول اسکناس های غیرقابل تبدیل به طلا و گسترش غیرعادی حجم پول در گردش بود.

پس از جنگ جهانی اول و خصوصا پس از بحران ۱۹۲۹، غالب کشورهای اروپایی به محدودیت قابل تبدیل بودن اسکناس به طلا توجهی نکردند و در نتیجه دست دولت ها در انتشار اسکناس و گسترش حجم پول باز گردید که در نتیجه آن سطح قیمت ها در این کشورها به شدت بالا رفت.

از آن به بعد نیز هیچ افزایش قیمتی را در طول تاریخ نمی توان یافت که ناشی از افزایش حجم پول نبوده باشد.

البته همانطور که در غالب کتاب های اقتصادی آمده است می دانیم که در باب علل تورم، طبقه بندی های متعددی صورت گرفته که در آنها دلایل مختلفی برای انواع تورم ها ارائه گردیده است. اما در عین حال در این طبقه بندی ها دلایل تورم هر چه که معرفی شده باشد، نهایتا این عوامل مادامیکه موجب افزایش حجم پول نشده باشد، موجب بروز تورم نگردیده است.

انواع تورم کدام است؟

تورم معمولی

تورمی است که در بیشتر جوامع، حتی جوامع پیشرفته و توسعه یافته نیز وجود دارد. نرخ سالانه آن بین سه تا پنج درصد است که منجر به افزایش آرام و تدریجی سالانه قیمت‌ها می‌شود. اغلب کارشناسان و اقتصاددانان بر این باورند که این نوع تورم نه تنها مضر نیست بلکه می‌تواند مفید باشد و نشانه رونق و رشد اقتصادی و رقابت در اقتصاد است.

تورم هزینه ای

این نوع تورم به طور عمده ناشی از افزایش هزینه تولید است که منجر به کاهش تولید می‌شود. یکی از نشانه‌های تورم ناشی از فشار هزینه، افزایش قیمت کالاهای اصلی بازار مثل فلزات، نفت و سایر مواد اولیه صنعتی است.

تورم تقاضایی

تورم ناشی از فشار تقاضا از بخش تقاضا کننده‌ها؛ یعنی مصرف‌‌کنندگان کالا و خدمات ایجاد می‌شود. به صورت خلاصه به انواع آن اشاره می‌کنیم: الف) وقتی تقاضای مصرف‌کننده با شوک افزایش یابد مثل کاهش مالیات‌ها که باعث افزایش درآمد و افزایش مصرف می‌شود. ب) وقتی ارزش پول ملی کاهش یابد، قیمت تمام شده کالا نسبت به نمونه‌های خارجی کاهش می‌یابد و صادرات افزایش پیدا می‌کند و از طرف دیگر کالاهای وارداتی گران‌تر خواهد شد.

این عدم تعادل باعث افزایش قیمت کالا در بازار و تاثیر بر تورم می‌شود. ج) سیاست‌های بانک مرکزی، بانک‌های مرکزی می‌توانند با کارهایی مثل عرضه اوراق بهادار در بازارهای بین‌المللی مقدار عرضه پول در داخل را افزایش دهند و نقدشوندگی مازاد ایجاد کنند که در کل باعث کاهش ارزش پول خواهد شد. به عبارت دیگر، با افزایش عرضه پول قدرت افزایش می‌یابد و خرید بیشتر مساوی افزایش تقاضاست.

تورم پنهانی

این تورم مخصوص جوامعی است که دارای اقتصاد متمرکز و دولتی هستند و گاهی نرخ آن به بالای ۴۰ درصد نیز می‌رسد. در این نوع تورم معمولامسئولان اقتصادی نرخ واقعی را به مردم اعلام نمی‌کنند. بیشترین ضرر در این نوع تورم متوجه کارکنانی است که دارای حقوق ثابت هستند زیرا با افزایش در نرخ کالاها، حقوق آنان ثابت می‌ماند.

تورم وارداتی

یکی از خطرناک‌ترین انواع تورم، تورم وارداتی است.این نوع تورم به صورت بالقوه از کشورهای صنعتی و پیشرفته به کشور های وابسته و در حال توسعه سرایت می‌کند. کشورهاى صنعتى که از یکسو دچار بحران‌هاى کار و کارگرى شده و با اعتصابات کارگران و درخواست افزایش دستمزد آنان مواجه شده و از سوى دیگر چون بازار مصرف به اندازه کافى در داخل کشور خود نمى یابند و کالاهاى تولید شده به صورت سرمایه‌ها انباشته شده است آن کشورها دچار تورم مى‌شوند. از این رو براى رهایى ازاین گرفتارى جهان سوم را به صورت بازار مصرف تولیدات خود در آورده و به همراه کالاى صادراتى خود تورم را نیز به کشورهاى جهان سوم صادر مى‌کنند.

راه دیگر چگونگى صدور تورم به کشورهاى جهان سوم از طریق صدور صنعت مونتاژ است. از این راه کشورهاى بزرگ صنعتى با دریافت مواد خام وارزشمند از کشورهاى درحال توسعه قطعات پیش‌ساخته را به آن کشورها صادر کرده و با جایگزین کردن نیروهاى ارزان‌قیمت قطعات ساخته شده را سوار مى‌کنند. از این رو تورم جامعه‌هاى صنعتى به کشورهاى وابسته منتقل مى‌شود. راه دیگر، وابستگى پولى کشورهاى جهان سوم است. به عنوان نمونه تغییر و نوسان پولى آمریکا در اثر مشکلات اقتصاد داخلى است که به طور طبیعى به پول‌هاى کشورهاى وابسته به ویژه کشورهاى صادر کننده مواد اولیه تاثیر و موجب تورم دراین کشورها می‌شود.

تورم جهنده

این نوع دیگرى از نمودهای تورم است که یکى از خطرناک‌ترین آن ها به شمار مى‌آید. نرخ میانگین افزایش قیمت‌ها در این تورم بالاتر از ۵۰ درصد و گاهى تا ۱۰۰ درصد نیز مى‌رسد. در این تورم ممکن است برخى از کالاها افزایش قیمتى متجاوز از هزار درصد به طور فردى داشته باشد. در تورم جهنده نه‌تنها هر روز ممکن است قیمت‌ها افزایش یابد گاهى در هر ساعت دچار دگرگونى مى‌شود. در این تورم هجوم مردم به مراکز فروش کالا به شدت زیاد مى شود. در شرایط عادی مصرف‌کننده با اندکى پول در جیب خود به بازار کالا مى‌رود و زنبیل‌ها را از جنس انباشته می‌کند ولى دراین تورم حتى اگر زنبیل‌ها پول همراه ببرد شاید به اندازه جیب‌هاى خود نتواند کالا بخرد.

تورم رکودی

این تورم یکى از انواع پیچیده و نسبتا نوظهوراست که پس از جنگ جهانى دوم دامنگیر برخى کشورها شده است.همان گونه که از ظاهر آن برمی‌آید این تورم نه‌تنها به مفهوم افزایش مهارنشده قیمت‌هاست که کسادى و رکود را نیز همراه دارد. رکود در اقتصاد به وضعیتى گفته مى‌شود که تولید ملى به طور کلى رو به کاهش است. در رکوداقتصادى بر عکس رونق اقتصادى درآمد ملى پایین آمده و اشتغال کاهش پیدا مى‌کند، تقاضای نیروی کار به شدت کاهش می‌یابد تا آنجا که گاه افراد در مقابل استفاده از غذاى ساده و بدون پرداخت دستمزد به کار گرفته نمى شوند.

از طرفى قیمت‌ها بالاست و از طرف دیگر سطح درآمد پایین است زیرا جامعه نه قدرت خرید دارد و نه قدرت تولید و آنچه موجوداست گران است. دراین تورم مشکل اصلى افزایش قیمت‌ها نیست بلکه بیکارى گسترده و رکود تولید است. تورم رکودى را در تعبیر عامیانه قحطى مى‌نامند. چنان‌که ایران ‌هنگام اشغال متفقین و آذربایجان در دوران پس از جنگ و هنگام اشغال روس‌ها و عوامل آنان نمونه‌اى ازاین قحطی بود. در آن شرایط بیکارى، گرانى و کمیابى اجناس همراه با فقر و بى پولى اکثریت جامعه تورم رکودى را پدید آورده بود.

تورم نقطه به نقطه

علم اقتصاد، متداول‌ترین و در عین حال صحیح‌ترین راه محاسبه نرخ تورم متوسط 12 ماهه است؛ چرا که شاخص‌های دیگر چون یک مقطع زمانی خاص و کوتاه در حد یک ماه را می‌بینند، قابل تعمیم به یک سال نیستند و نمی‌توان کل 12 ماه را با آن نگاه کرد.

کارشناسان و اقتصاددانان معتقدند که تورم نقطه به نقطه، اختراع ما است و نمی‌تواند معیاری برای کاهش یا افزایش قیمت‌ها باشد.

تورم نقطه به نقطه به این شکل محاسبه می‌شود که برای مثال، شاخص قیمت اردیبهشت ۹۲ (میانگین موزون قیمت سبد خانوار) نسبت به شاخص قیمت مدت مشابه سال قبل یعنی شاخص قیمت در اردیبهشت ۹۱ مقایسه شود.

تورم ، نرخ تورم ، محاسبه تورم ، انواع تورم

تورم در ایران

۱-تامین کسری بودجه از طریق استقراض دولت از بانک مرکزی یا از طریق فروش درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت به بانک مرکزی باعث افزایش پایه پولی و نقدینگی می‌شود و افزایش نقدینگی در افزایش سطح عمومی قیمت‌ها (تورم) ظاهر می‌شود.

۲-عوامل ساختاری ناشی از عدم هماهنگی‌های بخشی، تنگناهای زیرساختی و چسبندگی عرضه در بخش‌های کلیدی مانند صنعت و کشاورزی که باعث کشش‌ناپذیری عرضه در این بخش‌ها شده به طوری که در شرایط رشد سریع تقاضا، امکان افزایش متناسب و همزمان عرضه وجود ندارد و منجر به تورم می‌شود.

روش‌های محاسبه تورم

برای اندازه‌گیری این شاخص در بازه‌های زمانی هفتگی، ماهانه و سالانه،‌ قیمت‌ انواع کالاها و خدمات در سراسر هر کشوری اندازه‌گیری و اعلان عمومی می‌شود. کالاها و خدماتی که قیمت‌شان در نرخ تورم محاسبه می‌شود معمولا از کالاها و خدمات ضروری زندگی مردم به‌شمار می‌روند؛ به مجموعه این کالاها «سبد کالایی و خدماتی سنجش نرخ تورم» می‌گویند.

این سبد کالایی و خدماتی که به عنوان سبد پایه و شاخص کالا شناخته می‌شود، چند سال یک بار مورد بازنگری قرار می‌گیرد. در ایران تدوین این سبد از سال ۱۳۳۸ آغاز شد و آخرین بار در سال ۱۳۸۳ با در نظر گرفتن ۳۵۹ قلم کالا و خدمات در ۷۵ شهر منتخب کشور از سوی بانک مرکزی مورد ارزیابی و محاسبه قرار گرفت. برای اندازه‌گیری دقیق میزان تورم، دولت‌ها باید با رصد هفتگی تغییرات در قیمت کالاها و خدماتی که در سبد سنجش تورم قرار دارند، میزان تورم هفتگی کشور را محاسبه کنند. میانگین نرخ تورم هر چهار هفته در یک ماه،‌ نرخ تورم ماهانه نام دارد و میانگین نرخ تورم هر ۱۲ ماه در یک سال، میانگین نرخ تورم سالانه است.

آیا تورم به ضرر همه مردم است؟

تورم از جمله پدیده‌هایی است که می‌تواند آثار و تبعات مثبت و منفی به دنبال داشته باشد و مهم‌ترین اثر آن توزیعی است؛ به نحوی که به نفع گروه‌های پردرآمد و به ضرر گروه‌های فقیر و کم‌درآمد و حقوق‌بگیر است. به عبارت دیگر تورم به افراد دارای درآمدهای پولی ثابت (کارمندان، کارگران و حقوق بگیران) ضرر می‌زند و از قدرت خرید آنان می‌کاهد و در مقابل به نفع اغلب کسانی تمام می‌شود که درآمدهای پولی متغیر دارند.

در یکی از گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نیز آمده است که تورم همچنین هزینه‌های عمومی دولت را افزایش داده و در نتیجه دولت را مجبور به کسب درآمد بیشتر یا استقراض از بانک مرکزی می‌کند که در هر دو حالت ضربات جبران‌ناپذیری را به اقتصاد کشور وارد می‌کند. این گزارش در ادامه به طرح راهکارهای مبارزه با تورم پرداخته و تاکید می‌کند که حل معضل تورم در کشور کار خیلی پیچیده‌ای نیست و کافی است ریشه‌های تورم که قابل شناسایی هستند، به گونه‌ای از میان برداشته شوند. علاوه بر آثار اقتصادی، تورم بر ساختار اقتصاد و متغیرهای کلان اقتصادی تاثیرگذار است. تورم در عصر حاضر ابعاد اجتماعی و سیاسی گسترده‌ای پیدا کرده‌است.

دلیل این مساله‌ ارتباط تنگاتنگ آن با زندگی افراد جامعه است. به‌علاوه ثبات سیاسی و اقتصادی یک کشور از طریق شاخص‌های متفاوتی سنجیده می‌شود که تورم از جمله آن‌هاست. شعار بسیاری از نامزدهای ریاست جمهوری در کشورهای در حال توسعه، کنترل و پایین آوردن روند رشد قیمت‌هاست. از این‌رو تورم را می‌توان یکی از پیچیده‌ترین، مهم‌ترین و حساس‌ترین مقولات اقتصادی و اجتماعی عصر حاضر دانست و بررسی و تحلیل آن می‌تواند نقش بسزایی در تحلیل و تبیین مسائل اقتصادی داشته باشد.

چه میزانی از تورم در اقتصاد طبیعی است؟

میزان تورم مهم نیست بلکه آنچه در اقتصاد مهم است ثبات است؛ یعنی نرخ تورم در هر عددی که هست ثابت و بدون تغییر بماند. تورمی که نرخ پایینی داشته و پایدار باشد باعث تحرک اقتصادی می‌شود اما افزایش یا صفر شدن آن و در مواردی منفی شدن تورم به ضرر اقتصاد یک کشور است. درست است که مصرف‌کنندگان از تورم متضرر می‌شوند اما بخش‌هایی از اقتصاد از تورم سود می‌برند. با افزایش تورم، تولیدکنندگان کالا‌های گران‌تری تولید می‌کنند و عرضه‌کنندگان خدمات هزینه‌های‌شان را افزایش می‌دهند. صاحبان کارخانه‌ها می‌توانند به طور عمدی کالا را به بازار عرضه نکنند تا قیمت به سطح دلخواه‌شان برسد. سرمایه‌داران با نگهداشتن دارایی‌ها یا سهام‌شان به ویژه سهام شرکت‌های تولیدی که بیشترین تاثیر از تورم را دارند، می‌توانند از تورم سود ببرند.

تورم ، نرخ تورم ، محاسبه تورم ، انواع تورم

رابطه بین فقر و تورم

بعضی از اقتصاددانان معتقدند وجود یک تورم ملایم در سیستم اقتصادی باعث تاثیرات مثبتی بر اوضاع اقتصادی از طریق متغیرهای واسط می‌شود. در این دیدگاه این گونه ادعا می‌شود که اولا تورم برای قشرهای کم‌درآمد نوعی کمک محسوب می‌شود چراکه در ترازنامه اقشار کم درآمد، میزان بدهی‌ها از درآمد بالاتر بوده و بروز تورم باعث می‌شود که بازپرداخت این بدهی‌‌ها آسان‌تر صورت پذیرد. البته باید توجه داشت که این امر در هنگامی صحیح است که گروه‌های کم‌درآمد به منابع مالی گسترده‌ای دسترسی داشته باشند که بتوانند از آنجا استقراض کنند و بعد از طریق تورم، قدرت بازپرداخت شان افزایش یابد.

بنابراین در نظام‌های تحریر شده اقتصادی این گروه‌های کم‌درآمد به نظام‌های بانکی کشور دسترسی چندانی ندارند که در چنین حالتی توزیع ثروت از طریق تورم امکان‌پذیر نخواهد بود. ثانیا براساس مدل فیلیس رابطه معکوسی بین تورم و بیکاری وجود دارد؛ به‌طوری که سطوح بالای تورم موجب کاهش بیکاری می‌شود. با توجه به اینکه بیکاری یکی از مهم‌ترین متغیرهای تاثیرگذار بر سطح و میزان فقر در جامعه است، بالا رفتن نرخ تورم می‌تواند با واسطه کاهش نرخ بیکاری به بهبود وضعیت توزیع درآمد و کاهش فقر کمک کند.

این مدل که برای کشورهای صنعتی و پیشرفته طراحی شده بود براساس شواهد تجربی رد شده است اما عمده‌ترین قضاوت‌ها در ارتباط بین تورم و فقر از نگرش بدبینانه پیروی می‌کند. در کشورهایی مانند ایران که دولت نقش مهمی در اقتصاد دارد، تغییرات عمده حجم نقدینگی توسط دولت صورت می‌پذیرد، تورم نوعی پس‌انداز اجباری تلقی می‌شود که به تملک دولت درمی‌آید.

در اصطلاح به این پس‌انداز مالیات تورمی اطلاق می‌شود. در واقع دولت با افزایش حجم نقدینگی و ایجاد تورم از مردم نوعی مالیات به صورت افزایش قیمت می‌گیرد و جریان انتقال ثروت از سوی کسانی‌ که درآمدهای ثابت دارند به سوی کسانی که افزایش حجم نقدینگی به آن‌ها تعلق می‌گیرد، ایجاد می‌شود که این روند از طریق گسترش اعتبارات صورت می‌پذیرد و باعث تشدید معضلات اقتصادی و گسترش شکاف فقر در جامعه می‌شود. چنانچه در پایین می‌بینید رابطه معکوس بیکاری و تورم تبیین می‌شود اما در اقتصاد در شرایط رکود تورمی که تولید، تورم و اشتغال کاهش می‌یابد این اصل نقض می‌شود.

وضعیت میزان تورم ایران در مقایسه با سایر کشور ها در جهان

براساس گزارش صندوق بین‌المللی پول، ایران با رکورد تورمی بیش از ۲۶ درصدی در سطح خاورمیانه بالاترین نرخ تورم را دارد. در حالی که میانگین نرخ تورم در کشورهای خاورمیانه برابر با ۳.۳ درصد است. همچنین ایران دومین نرخ بالای تورم را در سطح جهان دارد. براساس آمار این نهاد بین‌المللی، بالاترین میزان تورم ایران در سال‌های اخیر بوده و تا پایان سال ۹۲ نیز بالاترین نرخ تورم خواهد بود.

در رده‌بندی سال ۲۰۱۱ مرکز اطلاع‌رسانی و تحلیل اقتصادی ونزوئلا با تورم (۲۹.۸) درصدی و سیشل با نرخ تورم (۲.۲-) درصدی به ترتیب نخستین و آخرین رده‌های این فهرست را به خود اختصاص داده‌اند. در این رده‌بندی کشور زیمبابوه به علت فروپاشی ساختارهای اقتصادی و عدم امکان محاسبه میانگینی نرخ تورم در هفته حذف شده است.

نرخ تورم منفی در سیشل و برخی دیگر از کشورهای رده‌های پایین فهرست از جمله ژاپن، نشان‌دهنده افت قیمت‌هاست. تورم منفی برخلاف ظاهرش که افت قیمت‌ها را نشان می‌دهد در اقتصاد کلان یکی از عامل‌های ایجاد بحران اقتصادی به‌شمار می‌آید.

بیشتر بخوانید:

تورم سال ۹۸ بیش از ۴۰ درصد خواهد بود!


چنانچه این مطلب را مفید میدانید با لایک کردن و به اشتراک گذاشتن آن، از ما حمایت کنید. نظرات، پیشنهادات و مقاله های درخواستی خود را از طریق قسمت دیدگاه ها برای ما ارسال کنید.


این مطلب چقدر مفید بود ؟
 
ادعوت به همکاری پزشکان

دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

آخرین مطالب دلگرم

StatCounter