جشن تیرگان یا آبریزان در ایران باستان در تیرماه

۷,۰۵۲
۵
۰
یکشنبه, ۱۵ تیر ۱۳۹۳ ۰۹:۵۳

تیر یکی از ایزدان و فرشتگان در اسطوره های ایران باستان می باشد. اسطوره ایزدتیشتر یا تیر نمونه بسیار جالب است. ایران، سرزمینی خشک و کم آب است و آب برای مردم ارزش فوق العاده ای دارد؛ شاید همین کمبود باعث شده باشد تا اسطوره های جالبی در مورد آب ساخته شود.

در مورد جشن تیرگان یا آبریزان در ایران باستان بیشتر بدانید!(در تیرماه)

جشن تیرگان یا آبریزان در ایران باستان

نتیجه مبارزه فرشته باران با دیو خشکی برای سرزمین خشک و کم باران موجب گردید که ایرانیان مخترع و به وجود آورنده ساخت قنات در جهان بشوند و از پرتو آن مشکل کم آبی تا حدی در ایران باستان حل گردد. چناچه سعدی می گوید:

ابرو باد و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار
شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبری

در مورد جشن تیرگان در سیزدهم تیرماه افسانه هایی بیان گردیده که در اینجا به آنها اشاره ای می کنیم:
1. در اول تیر، افراسیاب تورانی بر ایران غلبه کرد و سپاهیان ایران را در طبرستان محاصره نمود؛ ایرانیان از این واقعه غمگین شدند و آن روز را عزا گرفتند. از آن روز به بعد، اول تیرماه را عزای ملی نامیدند. روز سیزدهم ایران و توران صلح نامه ای نوشتند که بسیار به نفع ایران تمام شد ایرانیان برای نجات منوچهر و سپاهیانش از دست تورانیان جشن گرفتند و شادی کردند.


2. می گویند: در زمان فیروز جد انوشیروان چند سالی باران نیامد و مردم در خشکسالی بودند. فیروز به آتشکده پارس رفت و دعا کرد که در این روز باران زیاد ببارد از آن روز به بعد در میان ایرانیان رسم یود که به یاد باران به هم آب می پاشیدند.


3. روایت دیگر در مورد تیرانداختن آرش کمانگیر است و ابوریحان بیرونی چنین نقل می کند:" پس از آنکه افراسیاب بر منوچهر غلبه کرد و او را در طبرستان محاصره نمود، بر این قرار دادند حدود خاکی که از ایران باید به توران واگذار شود بواسطه پرش و خط سیر تیری معین شود.

در این هنگام فرشته اسفندارمذ حاضر گشته، امر کرد تا تیر و کمانی چنانکه در اوستا بیان شده است برگزیند. آنگاه آرش را که مرد شریف و حکیم و دینداری بود برای انداختن تیر بیاورند. آرش برهنه شده بدن خویش به حاضرین نشان داد و گفت: ای پادشاه، ای مردم، به بدنم بنگرید، مرا زخم و مرضی نیست ولی یقین دارم که پس از انداختن تیر پاره پاره شده فدای شما خواهم گردید(آرش، جان می سپارد)، از آنجایی که تیرپرتاب شد تا به آنجایی که فرو نشست هزار فرسنگ فاصله داشت.

منوچهر و افراسیاب به همین مقدار زمین با هم صلح کردند و این قضیه در چنین روزی بوده؛ در این روز مردم آلات پخت و پز و تنورها را شکستند؛ زیرا در این روز از افراسیاب رهایی یافتند و هر یک به کار خود مشغول شدند."

جشن تیرگان یا آبریزان در ایران باستان

تیشتر"ستاره تابان و شکوهمند" نخستین ستاره و اهل همه آب ها و سرچشمه باران و باروری است. چهارمین ماه سال(معادل ژوئن-ژوئیه) به تیشتر اختصاص دارد. این ماه تیر نام دارد که مشتق از صورت فرضی قدیمی تیری است.

تیری یکی از خدایان قدیم ایرانی بود؛ اوست که آیین های او با آیین های تیشتر در آمیخته است. اسطوره نبرد تیشتر با اپوش همچنین تا اندازه ای چگونگی نظر ایرانیان را در مورد مراسم آیینی برای ما بازگو می کند.

آنان براین باور بودند که قربانی هایی که درست انجام گیرد و به خدایان تقدیم شود، خدایان را نیرومند و قوی می سازد و نیز نیرومندی خدایان موجب می شود که قربانی ها، در پی هم آمدن منظم فصول را تضمین کنند. فقط هنگامی که در قربانی ها تیشتر را به یاری بخوانند، خشکسالی مغلوب می شود و باران می تواند به جهان زندگی بخشد. نتیجه نبرد گیهانی میان نیروهای زندگی و مرگ بستگی به این دارد که آدمی معتقدانه وظایف آیینی خود را بجای آورد.


جشن تیرگان در میان مردم ایران باستان با شکوه خاصی برگزار می گردید، و تا این اواخر نیز بین مردم از رونق خاصی برخوردار بود و متاسفانه این جشن مثل دیگر جشن ها به بوته فراموشی سپرده شده است.

sep27


روش برگزاری این جشن را موبد اردشیر آذرگشسب چنین شرح می دهد:
"روش برگزاری این جشن تا آنجایی که نویسنده به خاطر دارد بدین قرار بود:

روز پیش از عید تمام محوطه خانه از درون و برون آب و جارو و گردگیری می شد و صبح روز جشن هم آب تنی نموده ، لباس نو می پوشیدند و مخصوصا چیزی که ویژه به این جشن بود، تار نازکی بود که از ابریشم هفت رنگ و سیم نازک و ظریفی بهم تابیده بودند و به نام "تیر و باد" معروف بود. این تار را زرتشتیان در بامداد روز تیر به مچ دست می بستند و در روز باد یعنی بعد از ده روز از دست باز کرده به باد می دادند.

در این جشن جوانان زرتشتی با شعف و شادی دنبال هم می دویدند و بهم اب می پاشیدند و صدای قهقهه آنها در کوچه و محله می پیچید. در حقیقت می شود گفت که این روز جشن آبریزان هم بود. مدت برگزاری جشن ده روز بود".

طبری نیز در مورد تیرگان داستانی را ضبط کرده است، عین عبارت بلعمی که از اون نقل می کند چنین است:

" و هر دو ملک بر این عهد بستند و صلحنامه بنوشتند، در آن حدود از آن بلندتر کوهی نیست و تیری را نشان کرد و بینداخت بر لب جیحون به زمین آمد".

روضه الصفا در صلح میان منوچهر و افراسیاب از زبان افراسیاب جنین می نویسد." مقرر و مشروط به آنکه آرش از سر کوه دماوند تیری اندازد، هر کجا که آن تیر فرود آید، فاصله میان دو مملکت آن محل بود. و آرش بر قله جبل دماوند رفته، در حرگت بود و هنگام استواء بر کنار جیحون افتاد."
در مورد تیر و کمان آرش نیز عده ای از دانشمندان و مستشرقین معتقدند که آرش در نتیجه اختراع آلت مخصوص، موفق به پرتاب کردن تیر شد. از جمله دانشمندان دکتر جیوانجی ملقب به شمس العلماء می باشد.

وی در مجله آسیایی اظهار داشته است؛ آرش در نتیجه اختراع آلت مخصوصی موفق به پرتاب آن تیر تاریخی و شگفت انگیز شده و متلاشی شدن بدن او پس از پرتاب کردن تیر و مسافتی که آن تیر پیموده است، دلیل بر وجود چنین اختراعی می باشد که شاید شبیه به موشک بوده و با متلاشی شدن کالبدش، اسرار آن اختراع عجیب مکتوم مانده است.

در شرح بیست باب ملاظفر آمده است: " حکما تیر مجوف (میان خالی) را از ادویه پر کردند و در وقت طلوع آفتاب، ارش آن را از کوه طبرستان بر کمان نهاد و به طرف شرق انداخت. حرارت آفتاب آن را جذب کرد و به سرحدطخارستان رسید".

دکتر صادق کیا در واژه نامه طبری در گاه شماری و جشن های طبری می نویسد:" پس از جشن نوروز از همه نامدارتر جشن سیزده تیر است و این همان جشن تیرگان یا آبریزان و آبریزگان است که در روز سیزدهم تیر در سراسر ایران گرفته می شود.

جشن تیرگان یا آبریزان در ایران باستان


در شب های این عید مراسمی چون شال افکندن، فال گوش ایستادن، فال گرفتن با دیوان حافظ برگزار می گردید. در بعضی از نقاط یزد، مثل نودوشان، شب اول تیرماه در همه خانه ها غذایی با گوشت تهیه شده است می خورند و معتقدند که روز اول تیرماه اگر کسی بی خبر به دیگری آب بپاشد خوش یمن است.


از فرمانروایان هند سلاطین گورکانی علاقه بسیاری به برگزاری جشن تیرگان داشتند و به عنوان یکی از اعیاد بسیار مهم در شبه قاره هند در آمده بود. از سلاطین گورکانی هند، جهانگیر (هفدهم میلادی) علاقه بیشتری به این جشن نشان می داد. در میان ارامنه ایران این جشن هم اکنون نیز برگزار می شود.

برگرفته از کتاب جشن های ایران باستان
تالیف حسین محمدی
گرداوری توسط مجله دلگرم


این مطلب چقدر مفید بود ؟
(5 امتیاز , میانگین: 5.0 از 5)  

دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید
hits

آخرین مطالب دلگرم