دلگرم
امروز: چهارشنبه, ۲۹ دی ۱۴۰۰ برابر با ۱۵ جمادى الآخر ۱۴۴۳ قمری و ۱۹ ژانویه ۲۰۲۲ میلادی
درس پنجم فارسی کلاس یازدهم | آغازگری تنها
0
زمان مطالعه: 12 دقیقه
در این پست از مجله دلگرم درس پنجم فارسی کلاس یازدهم ( آغازگری تنها ) را بطور کامل آموزش خواهیم داد . با ما همراه باشید .

درس پنجم فارسی کلاس یازدهم | آغازگری تنها

نوجوانی میان بالا با بر و بازویی خوش تراش و رعنا، سوار بر اسبی سینه فراخ، پیشاپیش سپاه خود، دروازهای غربی تهران را با هیجان و شور بسیار به مقصد تبریز، پشت سر می‌گذاشت. فتحعلی شاه، به سفارش آقا محمّدخان و با دریافت های شخصی خویش، فرزند دوم خود، عبّاس میرزا را با اعطای نشان ولایتعهدی، راهی دارالسّلطنه تبریز کرده بود.

✅ قلمرو زبانی :
* بالا: قد / *میان بالا: میان قد / *بر: پهلو، آغوش / *برو بازو: سینه و بازو / *خوش تراش: زیبا / *رعنا: بلند و کشیده / *فراخ: گشاده / *اسب سینه فراخ: اسب کوه پیکر / *پیشاپیش: جلو / *اعطا: واگذاری، بخشش، عطا کردن / *نشان: مدال / *راهی: مسافر / *دارالسّلطنه: پایتخت، در دور. صفوی و قاجار، عنوان بعضی از شهرها که شاهزاده یا ولیعهد در آن اقامت داشت.

✅ قلمرو ادبی:
* نوع ادبی: پایداری / * درونمایه: دفاع از میهن / * پشت سر گذاشتن:‌ کنایه از عبور کردن

در این سفر شاهزاده را فرزانه مردی همراهی می‌کرد. او کسی جز میرزا عیسی قائم مقام (قائم مقام اوّل، پدر ابوالقاسم) نبود. شاهزاده نوجوان، وی را نه تنها وزیر خردمند، بلکه مرشد و پدر معنوی خود می‌دانست و بی اذن و خواست او دست به کاری نمی زد. شوق وزیر اندیشمند و نیک خواه نیز به او کمتر از شوق ولیعهد به وزیر نبود؛ او در چشم های درشت، سیاه و گیرای عبّاس میرزا، یک جهان معنی و کشش می‌دید و در امتداد نگاه متفکّرش، افق های روشنِ تدبیر مُلک، رعیت پروری و سیاست وطنش را می‌خواند.

✅ قلمرو زبانی :
*فرزانه: دانا، خردمند / *میرزا: امیرزاده / *مرشد: پیر، راهنما/ *اذن: اجازه، رخصت /* خواست: میل (هم آوا← خاست: ظاهر شد) /* شوق: اشتیاق / *گیرا: جذاب / *جهان در «یک جهان معنی»: ممیز /* کشش: جذبه / *تدبیر: چاره‌اندیشی، چاره‌گری / *ملک: پادشاهی / *تدبیر مُلک: حکومت داری / *رعیت:‌ مردم عادی / *رعیّت‌پروری: مردم داری

✅ قلمرو ادبی:
* دست به … زدن: کنایه از اقدام کردن / * یک جهان معنی:‌ اغراق

یک قرن بیشتر است که اختلافات و جنگ های داخلی مثل کاردی بر پهلوی این کشور نشسته است. بزرگان طوایف و فرماندهان سپاه برای کسب تاج شاهی و رسیدن به حکومت های ولایات به جان هم افتاده، کشور را میدان تاخت و تاز و کشتار و تباهی کرده اند، امّا در این فاصله، اروپا قدم های بزرگی برای پیشرفت برداشته است؛ آن ها کارگاه های متعدّد صنعتی ساختند. کارخانه های توپ و تفنگ راه انداختند. دانشگاه های بزرگ برپا کردند. از همه مهم تر، نیروی دریایی عظیمی ترتیب دادند و کشتی ها و جهانگردهایشان را به دورترین نقاط جهان فرستادند. ملّت ها و قبایل مختلف که بوی پیشرفت اروپا به مشامشان نرسیده بود، با تیر و کمان و شمشیر نتوانستند از عهده مقابله با لشکر مجهّز به توپ و تفنگ آن ها برآیند. به این ترتیب دیارشان به تصرّف قدرت های اروپایی درآمد.

✅ قلمرو زبانی :
*طوایف: ج طایفه، قوم/ *ولایات : جمعِ ولایت؛ مجموعه شهرهایی که تحت نظر والی اداره می‌شود؛ معادل شهرستان امروزی / *نقاط:‌ ج نقطه / *قبایل: ج قبیله، قوم /* مجهز: تجهیز شده /* دیار: سرزمین

✅ قلمرو ادبی:
*مثل کاردی: تشبیه / *پهلوی این کشور: جانبخشی / *به جان هم افتادن: کنایه از باهم درگیر شدن / *اروپا: مجاز از اروپاییان / *بر پا کردن: کنایه از راه انداختن /* بوی چیزی به مشام رسیدن: کنایه از آگاه شدن / *از عهده برآمدن: کنایه از توان انجام کاری را داشتن

نوروز ۱۱۸۳ ھ.ش. بود و عبّاس میرزا بعد از چند سال حضور در تبریز، خود را برای شرکت در مراسم سلام نوروزی شاه به تهران رسانده بود. رقابت شاهزادگان در تقدیم هدایا و تلاششان برای مراسم آن سال، باز کردن جای بیشتر در دل پدر، جلوه هایی از این بساط نوروزی بود. با این همه مراسم آن سال با رسیدن خبر تحرّک روس ها در شمال آذربایجان و گرجستان، تنها لُعابی از تشریفات به رو داشت. دربار از درون در تب و تاب و التهاب بود. فکر حمله روس، بختک وار روی دربار چنبره زده بود. سران کشور و در رأسش فتحعلی شاه، در فکر تدارک سپاه برای مقابله با دست اندازی های روس ها بودند. شاه از قدرت همسایه شمالی خود، روسیه، کم و بیش آگاهی داشت؛ خبرهای تازه از سازمان ارتش و سلاح های پیشرفته و فراوان آن کشور، سایه وحشتی بر وجودش انداخته بود. اتّحاد حاکم گرجستان با روسیه و رفتن به تحت الحمایگی آن، بریده شدن و از دست رفتن محض یک منطقه از ایران نبود، نشان از به هم خوردن توازن قوای دو کشور همسایه و برتری و چیرگی کشور رقیب بود.

✅ قلمرو زبانی :
*هدایا: ج هدیه / *بساط: گستردنی / *تحرّک: جنب و جوش / *لعاب: آهار، هر چیزی که بتوان با آن چیزی را اندود / *تب و تاب: خوش اندام / *التهاب: شعله ور شدن و برافروختن / *بختک: موجود خیالی یا سیاهی ای که برروی شخص خوابیده می‌افتد؛ کابوس/ *بَختک وار: کابوس وار / *چنبره زدن: چنبر زدن، حلقه زدن، به صورت خمیده و حلقه وار جمع شدن/ *سران: رؤسا / *تدارک: آماده سازی / *کم و بیش: تقریبا /* تحت الحمایگی: وضعیت یک دولت غالباً ضعیف در تعامل با دولتی قدرتمند، در عرصۀ بین المللی که در چارچوب یک موافقت نامۀ بین المللی، اختیار تصمیم گیری آن دولت در امور سیاست خارجی و امنیّتی به دولت قدرتمند واگذار شده است/ *توازن: تعادل، برابری

✅ قلمرو ادبی:
*باز کردن جا در دل کسی:‌ کنایه محبوب او شدن / *لعاب به رو داشتن: کنایه از ظاهری بودن / التهاب: مجازا ناآرامی، بی قراری، اضطراب / *بختک وار: تشبیه / *روی دربار چنبره زده بود: مجاز از درباریان / *فکر … روی دربار چنبره زده بود: استعاره پنهان، (پیوسته درباریان در اندیشه حمله بودند) / *دست اندازی: کنایه از تجاوز / *سایه وحشت: اضافه تشبیهی / *سایه انداختن: کنایه از فرا گرفتن

صبحِ حرکت فرارسید. آفتاب داشت تیغ می‌کشید. گرد و غبار سپاهیان، آسمان تبریز را فرا گرفته بود. صداها و نعره های درهم شترهای حامل زنبورک، قاطرهای بارکش و اسب ها، با آهنگ شیپورها و طبل های جنگی درمی آمیخت. سربازانی که اسب و تفنگ نداشتند، پشت سواران و تفنگداران، مشتاقانه و مصمّم قدم برمی داشتند. شور جنگ و دفاع در دل ها تنوره می‌کشید. چهره هایی که از خبر حمله روس درهم رفته بود با تماشای شکوه سپاه، شکفته می‌شد. چشم های بیشتر ناظران، از پشت اشک های شوق، منظره عبور ده ها هزار تن را می‌پایید. عبّاس میرزا پیشاپیش سپاه، سوار بر اسبی کوه پیکر و چابک، همچون معبدی که بر فراز تپه ای جلوه گری کند، دل از ناظران می‌برد.

✅ قلمرو زبانی :
*حامل: حمل کننده / *زنبورک: نوعی توپ جنگی کوچک دارای دوچرخ که در زمان صفویه و قاجاریه روی شتر می‌بستند /* قاطر: استر / *مصمم: دارای غزم نیرومند /* ناظر: بیننده / *پاییدن: مراقب بودن / *معبد: پرستشگاه، محلّ عبادت

✅ قلمرو ادبی:
* گرد و غبار آسمان… بود: اغراق/ *تیغ کشیدن: استعاره پنهان (آفتاب مانند سرداری تیغ می‌کشید) / *تیغ کشیدن آفتاب: کنایه از طلوع خورشید / *قدم برداشتن: کنایه از راه رفتن / *شور تنوره می‌کشید: استعاره پنهان (شور مانند آتش تنوره می‌کشید) /* چهره در هم رفتن: کنایه از اخم کردن / شکفته شدن چهره: استعاره پنهان (چهره مانند گل می‌شکفت)، کنایه از شادمان شدن / *کوه پیکر: تشبیه / *همچون معبد: تشبیه / *دل بردن: کنایه از علاقمه‌ند کردن

سپیده فردای گنجه با نهیب و صفیر گلوله های توپ روس باز شد. توده های دود و آتش و گرد و غبار، با آخرین حلقه های شب درآمیختند. کسی شکفتن صبحی چنین را باور نداشت. شهری که داشت خود را برای استقبال از بهار آماده می‌کرد و آغوش به رسیدن پرندگان مهاجر می‌گشود، اینک بستر فوران خشم و آز دشمن شده بود. با این همه، پیشگامی حاکم شهر، جوادخان در دفاع و پیش مرگی فرزندان و برادرانش، شوری در جان ها می‌نهاد. نفوذ به حصار با پایداری تفنگ داران میسّر نشد. دشمن با بار خفّتی بر دوش، وامانده ماندن و رفتن شده بود، تا اینکه یکی از شب ها با خیانت گروهی از شهر، راه برجی به روی محاصره گران باز شد و به دنبال آن، روس ها مثل مور و ملخ در پهنه شهر پراکنده شدند.

✅ قلمرو زبانی :
* سپیده: روشنایی بامدادی / * گنجه: دومین شهر بزرگ آذربایجان / * نهیب: فریاد بلند، به ویژه برای ترساندن یا اخطار کردن / * صفیر: صدای بلند و تیز (هم آوا← سفیر: پیک) / * توده: آنچه انبوه است / * درآمیختن: مخلوط کردن (بن ماضی: درآمیخت؛ بن مضارع: درآمیز) / * شکفتن: شکوفه کردن / * اینک: اکنون /* بستر: زمینه و آماده برای کاری / * پیش مرگی: آمادگی برای مرگ داشتن / * میسّر: ممکن / * خفّت: خواری / * وامانده: حیران و سرگردان/ * پهنه: گستره

✅ قلمرو ادبی:
* شکفتن صبح: استعاره پنهان / * شهری که …: مجاز از مردم شهر /* استقبال بهار: استعاره پنهان / * آغوش گشودن:‌ کنایه از آماده استقبال شدن / * فوران خشم و آز: استعاره پنهان /* بار خفّت: اضافه تشبیهی / * گروهی از شهر: مجاز از مردم شهر / * مثل مور و ملخ: تشبیه

مردم با سنگ پاره، چوب دستی و ابزار دهقانی، در برابر متجاوزان ایستادند و سینه ها را سپر گلوله های آتشین ساختند. جواد خان همراه برادران و فرزندانش چندین بار، خود را بیرون از حصار به صف آتش دشمن زد و حماسه ها آفرید. اجساد و زخمی های روس ها و مردم گنجه، مثل برگ های خزان زده، زمین را پوشانده بود. صف های مقاومت مردمی یکی پس از دیگری می‌شکست. جوادخان و یارانش بی باکانه شمشیر می‌کشیدند. شهر عرصه روز محشر را به خاطر می‌آورد. گنجه با واپسین رمق هایش، زیر سقفی از دود و غبار نفس می‌کشید. دیری نگذشت که این منطقه به تصرف سپاه روس درآمد. بادهای اواخر زمستان، ناله های واماندگان را با بوی خون جوادخان و هزاران شجاع گنجه تا فراز قلّه های قفقاز می‌برد.

✅ قلمرو زبانی :
* سنگ پاره: قلوه سنگ / *اجساد: ج جسد / *بی‌باکانه: بی ترس /* واپسین: آخرین / *فراز: بلندترین بخش از جایی

✅ قلمرو ادبی:
*سینه را سپر ساختن: کنایه از برای نبرد آماده شدن / *مثل برگ های خزان زده: تشبیه /* شمشیر کشیدن: کنایه از جنگیدن /* شهر عرصه روز … می‌آورد: تشبیه پنهان / *سقفی از دود و غبار: تشبیه / *گنجه با … نفس می‌کشید: استعاره پنهان / *بادهای اواخر زمستان، ناله های واماندگان را … می‌برد: اغراق

نیروهای آماده در تبریز جمع شده بودند. سربازان و فرماندهان را پیش از آنکه حکم و سفارش حاکمان و خان ها در این مکان گردآورده باشد، عشق به میهن و دفاع از حریم زندگی و هستی هم‌وطنانشان به اینجا کشانده بود. مشاهده این صحنه های ناب و توفندگی فرزندان میهن برای رویارویی با دشمن، عبّاس جوان را به وجد می‌آورد و دلش را برای تحقّق آرمان های ملّی اش استوار و امیدوار می‌کرد.
✅ قلمرو زبانی :
* نیرو: مجموعه ای از نظامیان و تجهیزات جنگی / *ناب: سره، خالص / *توفندگی: خروشندگی / *وجد: سرور، شادمانی و خوشی / *تحقّق: عملی شدن

با وجود پایداری و جان فشانی بسیاری از مردم، سرسپردگی و خودفروختگی چند تن از دشمنان خانگی سبب شد دروازه بخش های وسیع تری از قفقاز به روی دشمن باز شود. فرمانده سپاه ایران نیروهایش را در فاصله ای کوتاه تر از موعد پیش بینی شده، به کرانه های رود ارس رساند. قفقاز زخم خورده و ستم دیده، نگاه منتظر و یاری جویش را به جنوب، جایی که سپاه عبّاس میرزا حرکت آغاز کرده بود، دوخته بود. موج های سنگین و افسارگسیخته ارس، سدوار در برابر سپاه ایستاده بود و چشم ناظران را خیره می‌کرد.
در ایرانِ آن روز، دو درباربود! دربار بزم و دربار رزم؛ بزم پدر، رزم پسر.

✅ قلمرو زبانی :
* جان فشانی: فداکاری / * خودفروختگی: به خاطر پول خود را در اختیار دیگری قرار دادن / * موعد: هنگام، زمان / * کرانه: ساحل/ * ناظر: بیننده/ * خیره کردن چشم: متحیر کردن (عبارت کنایی)

✅ قلمرو ادبی:
* سرسپردگی: کنایه از فرمانبرداری / *قفقاز زخم خورده و ستم دیده: استعاره پنهان، جانبخشی / *نگاه دوختن: کنایه از انتظار / *موجهای سنگین و افسارگسیختهٔ ارس: استعاره پنهان /* افسار گسیخته: کنایه از رها و شتابان / *سدوار: تشبیه (مانند سد) / *رزم، بزم: تضاد، جناس / *واج آرایی «ز»

نایب السّلطنه رو کرد به حاضران گفت: «افسران و فرماندهان شجاع، هم سنگران و یاران عزیز، غرض از گردهمایی امروز، بیان نکته هایی است؛ که اهمیّتشان کمتر از مسائل دفاع و جنگ نیست.

بر همگان مسلّم است که شما جنگاوران سرافراز، در طول سال های دفاع، شجاعانه و مخلصانه جنگیدید و هرگز بار خفّت و خوفی بر دوش نکشیدید. دلاوری ها و جان فشانی های سربازان فداکار و شما افسران عزیز، علی رغم محرومیت های فراوان تا به آنجا بود که دشمن را هم به تحسین و اعجاب وا داشت. با این حال، ما بسیاری از سرزمین های مادری و هموطنان و پاره های تن خود را در این سال ها از دست دادیم و مجبور به قبول شرایطی دشوار در عهدنامه ننگین گلستان شدیم.

✅ قلمرو زبانی :
* نایب السّلطنه: جانشین شاه / افسر: آن کس که در ارتش بالاتر از استوار است./ غرض: هدف (شبه هم آوا← سفیر: پیک) / مسلّم: قطعی / سرافراز: سربلند / خوف: ترس / جان فشانی: فداکاری / تحسین: ستودن

✅ قلمرو ادبی:
* بار خفّت: اضافه تشبیهی / بار بر دوش کشیدن: کنایه از دشواری کاری را پذیرفتن / پاره تن: استعاره از گرامیان / از دست دادن: کنایه از «از تملک خارج شدن»

separator line

حتماً بخوانید:
درس چهارم فارسی کلاس یازدهم | گسترش محتوا

درس چهارم فارسی کلاس یازدهم | گسترش محتوا

در این پست از مجله دلگرم درس چهارم فارسی کلاس یازدهم ( گسترش محتوا ) را بطور کامل آموزش خواهیم داد . با ما همراه باشید .



این مطلب چقدر مفید بود ؟
 
دیدگاه ها

درج کامنت برای این مطلب غیر فعال است