روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی ریاضی و جغرافیدان جهان

۱,۷۳۴
۱
۰
سه شنبه, ۱۳ شهریور ۱۳۹۷ ۰۳:۰۶

13 شهریور روز بزرگداشت ابوریحان که او را یکی از بزرگ‌ ترین دانشمند مسلمان و یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان ایرانی در همه اعصار و همین‌طور او را پدر علم انسان‌شناسی و هندشناسی نیز می‌دانند.

ابوریحان، محمد بن احمد خوارزمی، از برجسته‏‌ترین محققان مسلمان و از بزرگ‏‌ترین دانشمندان ایران عهد اسلامی است. او به سال ۳۶۲ هجری قمری در بیرون شهرستان کاث در ایالت خوارزم به دنیا آمد و به همین سبب، خانواده او را «بیرونی» نام نهادند. به نقل از تاریخ نویسان ابوریحان بیرونی از دانشمندان برجسته و سرآمد روزگار خویش بوده است.

ابوریحان به عنوان یکی از پیشگامان در عرصه علم افکار تازه و ابداعات علمی زیادی را به جهان عرضه کرده است. بیرونی در علم نجوم با نظریه حرکت وضعی زمین، تعیین سمت قبله در شهرهای گوناگون را مشخص نمود.

همچنین در علم جغرافیا با محاسبات طول و عرض جغرافیایی شهرها، ترسیم جامعی از نقشه شهرها تهیه نمود. پس از او نیز این قواعد منسوخ نگشته و هنوز همان قاعده اکتشافی او در ترسیم نقشه­‌های جغرافیایی مورد قبول و مدار عمل علمای ریاضی و جغرافی‌دانان جهان است

در علم شیمی و کانی‌‏شناسی با تعیین وزن مخصوص عناصر در شیمی، به خصوص تعیین وزن مخصوص هجده سنگ و فلز گران‏‌بها برای اوّلین بار تحول مهمی در این علم پدید آورد.

در علم پزشکی و داروشناسی ترجمه از اصطلاحات دارویی انجام داد و برای اولین بار نام‌‏گذاری داروها از زبان یونانی به زبان عربی و فارسی را به انجام رسانید

ابوریحان بیش از ده قسم آلات رصدی اختراع کرده است؛ از جمله چند آلت رصدی برای گرفتن ارتفاع آفتاب و تعیین عرض بلد و میل جزیی و کلی که در کتاب تحدید نهایات الاماکن آن‌ها را شرح داده است.

همچنین وی نخستین کسی است که چگونگی حساب سال و ماه و گاه‌شماری ایرانیان قدیم و خوارزمیان و سغدیان را با تحقیق دقیق و کمال صحت و امانت بیان کرده است. از دیگر اکتشافات مهم تاریخی ابوریحان این است که تاریخ تأسیس دولت ساسانیان را از روی کتاب شاپورگان مانی کشف کرد و آن را با نهایت صحت و دقت ضبط کرده است

بیرونی نخستین دانشمندی است که از یک راز مهم تاریخی پرده برمی‌دارد و به جهانیان نشان می‌دهد که حفر کانال سوئز که برای پیوستن بحر احمر به دریای مدیترانه ایجاد شده از آثار داریوش پادشاه هخامنشی است

ابوریحان بیرونی اولین کسی است که از طرز حساب و عددنویسی هندی اطلاع دقیق به دست آورد و نتیجه آن را به معارف اسلامی منتقل کرد

با کنجکاوی و علاقه ذاتی به مسائل علمی بسیاری از باورهای غلط و خرافی رایج در جامعه را از طریق روش‌­های تجربی و علمی از بین برد. در سال­‌های حیات خود در رشته­‌های گوناگون علوم، از جمله ریاضی، ستاره­‌شناسی، جغرافیا، کانی­‌شناسی بیش از ۱۸۰ کتاب به رشته تحریر درآورد که هر یک گنجینه‌­ای از علوم به‌شمار می­‌آید.

روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی

آیا ابوریحان بیرونی 13 شهریور به دنیا آمد یا 18 شهریور ؟

دربارۀ هنگام زاده‌شدن ابوریحان محمد بن احمد بیرونی، به استناد نوشته‌های خود او می‌دانیم که در 362ق زاده شده است، زیرا در بخش دوم رسالة فی فهرست کتب محمد بن زکریاء الرازی، سن خود را در پایان سال 427ق، 65 سال قمری و 63 سال خورشیدی آورده است (چاپ کراوس، 29-30؛ چاپ محقق، 26)

غضنفر تبریزی، یکی از شیفتگان ابوریحان، بر اساس زایچه‌ای که برای وی یاد کرده، لحظۀ تولد ابوریحان را سحرگاه پنج‌شنبه سوم ذیحجۀ 362ق برابر با «روز مهر» یا شانزدهم شهریورماه 342 فارسی (یزدگردی) و مطابق با 4 ایلول 1284 اسکندری (=4 سپتامبر 973 میلادی یولیانی)، 10 ساعت و چهل دقیقه پس از آغاز شب (5:01 بامداد به وقت محلی) آورده است (ص 78).

اصالت و درستی این زایچه محل تردید است اما آنچه در این میان مهم می‌نماید آنکه حتی به فرض درست انگاشتن این زایچه، زادروز ابوریحان 18 شهریور خورشیدی خواهد بود و نه چنان که دست‌اندرکاران نام‌گذاری مناسبت‌ها پنداشته‌اند «۱۳ شهریور».

ریشۀ این اشتباه در آگاهی اندک این دست‌اندرکاران از مباحث گاه‌شماری است. با توجه به اختلاف ۵ روزۀ میان حساب درست و حساب دست‌اندرکاران درمی‌یابیم که آنان نمی‌دانسته‌اند گاه‌شماری میلادی رایج کنونی که در میان اهل فن به گاه‌شماری گرگوری مشهور است، از ۱۵۸۲ میلادی و به فرمان پاپ گرگوری سیزدهم به تدریج در سراسر اروپا رایج شده و پیش از آن گاه‌شماری دیگری که به آن یولیانی (منسوب به یولیوس/جولیوس سزار) گفته می‌شود رایج بوده است.

مبدأ سال‌شماری در این دو نظام گاه‌شماری یکی است اما چون شمار کبیسه‌ها در گاه‌شماری یولیانی از «آنچه باید» بیش‌تر بوده، این تقویم در طول سال حقیقی جابه‌جا می‌شده است. همین جابه‌جایی موجب شد که گرگوری سیزدهم در ۱۵۸۲ فرمان به اصلاح نظام گاه‌شماری دهد و گاه‌شماری جدید به نام خود او مشهور شد.

کوتاه سخن آن که این جابه‌جایی در سال ۱۵۸۲م برابر با ۱۰ روز و در سال ۹۷۳م (سال تولد بیرونی) ۵ روز بوده است. پس ۴ ایلول/سپتامبر ۱۲۸۴ اسکندری/۹۷۳ یولیانی برابر با ۹ سپتامبر ۹۷۳ گرگوری است (البته به خاطر داشته باشید که این نظام گاه‌شماری در آن هنگام هنوز پدید نیامده بود).

از آنجا که در بیشتر برنامه‌های تبدیل تاریخ، گاه‌شماری گرگوری به کار می‌رود می‌توان دریافت که دست‌اندرکاران انتخاب روز ۱۳ شهریور نیز برای تبدیل تاریخ به جای«۴ سپتامبر ۹۷۳ یولیانی» (برابر با ۹ سپتامبر ۹۷۳ گرگوری)، به اشتباه «۴ سپتامبر گرگوری» را به تاریخ هجری شمسی (که البته این نیز هنوز پدید نیامده بود!) تبدیل کرده‌اند که در نتیجه حاصل ۵ روز زودتر از آنچه باید به‌دست آمده است.

جالب آن‌که همین دست‌اندرکاران در انتخاب روز بزرگداشت خیام نیز همین اشتباه را تکرار کرده‌اند و ۱۸ ماه مه ۱۰۴۸ یولیانی برابر با ۲۴ مه ۱۰۴۸ گرگوری (روزی که بر پایۀ محاسبات سوامی گویندا تیرتهَه (Swāmī Gowinda Tīrtha) با فرض درستی زایچۀ منسوب به خیام مذکور در تتمة صوان الحکمة بیهقی ، زادروز خیام بوده است) را با ۱۸ مه ۱۰۴۸ گرگوری اشتباه گرفته‌اند و چون اختلاف این دو نظام گاه‌شماری در سال ۱۰۴۸ میلادی، ۶ روز بوده است، زادروز خیام را نیز به جای سوم خرداد، شش روز زودتر یعنی ۲۸ اردیبهشت پنداشته‌اند و این روز را «روز بزرگداشت خیام» نامیده‌اند.

روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی

کاربر گرامی چنانچه این مطلب برای شما مفید بوده لایک کنید ، یا نظری دارید با دیگر کاربران مجله دلگرم به اشتراک بگذارید.

تهیه و گردآوری مجله دلگرم

جهان باورصاد


روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی ریاضی و جغرافیدان جهان
امتیاز : 5 تعداد رای : 1
1
0

پاسخ به سوالات پزشکی ، مامایی و جنسی شما (توسط پزشک و ماما مجله دلگرم)


دیدگاه ها

شما هم می توانید نظرات خود را ثبت کنید



کد امنیتی کد جدید

آخرین مطالب دلگرم

StatCounter